AI ontmoet kerkmuziek: concertervaring stimuleert reflectie!

AI ontmoet kerkmuziek: concertervaring stimuleert reflectie!

De vraag of kunstmatige intelligentie (AI) ook op het gebied van kerkmuziek een rol zou moeten spelen, werd onlangs intensief besproken tijdens een orgelconcert met de titel ‘Artistic Intelligence’ dat Samuel Dobernecker, districtcantor van het kerkdistrict Keulen-Zuid, organiseerde. In de Reformatiekerk, een vertrouwde plek voor muzikale ervaringen, presenteerde hij niet alleen klassieke werken maar ook moderne composities gemaakt door AI. Onder meer de klanken van Bach, Pachelbel en Schumann kwamen aan het woord, terwijl ook improvisaties van de organist en stukken uit muziekgeneratoren het programma verrijkten. De bezoekers gingen akoestisch op zoek naar aanwijzingen omdat de stukken niet in de aangegeven volgorde werden gespeeld, wat het luisteren tot een bijzondere ervaring maakte.

Dr. Frank Vogelsang, hoofd van de Evangelische Academie in het Rijnland, begeleidde de avond met drie thematische impulsen waarin hij de dimensie van kunstmatige intelligentie behandelde. Hij sprak in Jülich over de nieuwe computerapplicatie “Jupiter” en benadrukte de drie cruciale componenten voor de ontwikkeling van grote taalsystemen: krachtige computers, grote hoeveelheden data en neurale netwerken. Hij uitte zijn scepsis over de vraag of AI in staat is mensen in de muziek te vervangen, gezien de culturele angst voor een ‘vijandige overname’.

Een blik op AI in muziek

Het eerste deel van het concert, getiteld “AI vs. AI”, bevatte werken van AIVA, een AI-gestuurde muziekcomponist. AIVA gebruikt geavanceerde deep learning-algoritmen om klassieke muziek te analyseren en nieuwe stukken te componeren. Vogelsang stelde intrigerende vragen over het vermogen van AI om muziek te maken en of die muziek überhaupt als ‘echt’ moet worden beschouwd. Historisch gezien zijn er herhaaldelijk pogingen geweest om machines muziek te laten maken, met Lorenz Christoph Mizler als een van de eerste voorbeelden. Vogelsang zei ook dat muziekstijlen getuigen zijn van onze tijd en dat hun expressievorm veel verder gaat dan de technische mogelijkheden van AI.

Interessant genoeg bevatte het tweede deel van het concert een AI-systeem van de Google Magenta Research Group dat was getraind met 200 uur pianomuziek. Deze discussie ging over de vraag of AI-gegenereerde muziek überhaupt geschikt zou kunnen zijn voor kerkdiensten. Een andere uitdaging is dat AI geen transcendentie kent, wat het in de kerkelijke context kan beperken. De uiteindelijke beslissing of en hoe AI kan worden ingezet in kerkdiensten ligt bij de gemeenten.

Kansen en uitdagingen van AI-samenstelling

De avond in de Reformatiekerk bracht geen duidelijke standpunten naar voren over de toekomst van AI in de kerkmuziek, maar moedigde de aanwezigen eerder aan om na te denken. Uiteindelijk blijkt hieruit ook dat de muziekwereld op haar grondvesten schudt door kunstmatige intelligentie. AI heeft de afgelopen jaren enorme vooruitgang geboekt en zal de muziekcompositie radicaal veranderen. Ze kan niet alleen complexe muzikale structuren analyseren en haar eigen composities creëren, maar ze kan zelfs reageren op live optredens, wat zowel uitdagingen als kansen met zich meebrengt.

De ethische en artistieke kwesties die verband houden met het gebruik van AI in muziek kunnen niet worden genegeerd. Terwijl critici vrezen dat menselijke componisten en muzikanten door technologie verdrongen kunnen worden, zien voorstanders AI als een kans om het creatieve proces uit te breiden en nieuwe muzikale ideeën te ontwikkelen.

Samenvattend kan worden gezegd dat de bezoekers van het concert in Keulen naar huis gingen met het gevoel dat muziek en alles wat daarmee samenhangt net zo moeilijk te vatten is als het concept van God zelf. Een spannend onderwerp dat in de toekomst waarschijnlijk niemand onverschillig zal laten en dat zeker voor veel gespreksstof in de kerkmuziek zou kunnen zorgen.